Ngày 3 tháng 4 năm 1973, giữa dòng người vội vã trên Đại lộ Sixth ở Midtown Manhattan, Martin Cooper cầm trên tay một vật thể nặng nề, vuông vức, trông giống một viên gạch xám. Đó không phải đạo cụ thử nghiệm, càng không phải đồ trưng bày. Đó là một chiếc điện thoại, không dây, cầm tay, cá nhân – thứ mà thế giới khi ấy chưa từng thực sự nhìn thấy.

Cooper là kỹ sư của Motorola, đang tham gia cuộc đua khốc liệt với AT&T Bell Labs nhằm giải phóng điện thoại khỏi bức tường và dây dẫn. Trước khi lịch sử được viết ra, ông muốn gửi đi một thông điệp rõ ràng. Cooper quay số gọi cho Joel Engel, người đứng đầu nhóm nghiên cứu đối thủ. Khi Engel bắt máy, Cooper nói bình thản nhưng dứt khoát rằng ông đang gọi từ một chiếc điện thoại di động thực sự, hoàn toàn không dây. Đầu dây bên kia lặng đi. Khoảnh khắc ấy, ngắn ngủi nhưng sắc nét, đã đánh dấu một bước ngoặt của văn minh giao tiếp.

Chiếc máy mang tên DynaTAC, viết tắt của Dynamic Adaptive Total Area Coverage, được chế tạo trong vỏn vẹn 90 ngày. Nó dài khoảng 23 cm, nặng hơn một kilogram, chứa hơn 30 bảng mạch điện tử trong lớp nhựa xám thô, với chiếc ăng-ten vươn lên như đang tìm kiếm bầu trời. Pin cho phép đàm thoại chừng 30 phút. Cooper sau này nhớ lại với nụ cười rằng pin không phải giới hạn lớn nhất, bởi rất ít người đủ sức giữ chiếc máy trên tay lâu hơn thế.

Cuộc gọi trên vỉa hè Manhattan đã mở ra một viễn cảnh mới, dù phải chờ thêm mười năm để công chúng thực sự bước vào. Năm 1983, Motorola DynaTAC 8000X chính thức được thương mại hóa sau quá trình đàm phán và phê duyệt kéo dài với Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ. Giá bán 3.995 USD, tương đương khoảng 12.000 USD ngày nay, đổi lại 30 phút thoại và 10 giờ sạc. Những con số nghe có vẻ nghịch lý, nhưng không làm giảm sức hút.

DynaTAC nhanh chóng vượt ra ngoài vai trò công cụ liên lạc. Nó trở thành dấu hiệu của quyền lực và vị thế. Giới điều hành mang theo, các nhà giao dịch Phố Wall phô bày, và đến năm 1987, hình ảnh Gordon Gekko cầm chiếc điện thoại “viên gạch” bước dọc bãi biển trong bộ phim Wall Street đã khắc sâu nó vào trí nhớ đại chúng. Khi ấy, cầm một chiếc điện thoại di động đồng nghĩa với việc đã bước vào tầng lớp dẫn dắt cuộc chơi.

Nhìn lại từ hiện tại, mọi thứ dường như mang nét hài hước. Một thiết bị nặng hơn nhiều máy tính xách tay ngày nay, pin cạn trước khi cuộc họp kết thúc, giá vượt xa thu nhập của phần lớn người dân. Nhưng điều Cooper và đội ngũ của ông nhìn thấy không nằm ở thông số. Họ nhìn thấy một thế giới nơi con người không còn bị trói buộc vào địa điểm khi giao tiếp. Cooper từng nói, nửa đùa nửa thật, rằng rồi sẽ đến ngày mỗi người sinh ra đã gắn với một số điện thoại suốt đời.

Nửa thế kỷ sau, điện thoại di động đã nhiều hơn dân số Trái Đất. Chiếc máy trong túi áo có sức mạnh tính toán vượt xa hệ thống từng đưa con người lên Mặt Trăng. Nhẹ hơn, bền hơn, gần như trở thành phần mở rộng của cơ thể. Dẫu vậy, mọi cuộc gọi, tin nhắn hay kết nối video đều lần theo một sợi chỉ chung, quay về buổi sáng mùa xuân năm 1973 ở Manhattan.

Ngày hôm đó, Martin Cooper không chỉ thực hiện một cuộc gọi. Ông đã quay số cho tương lai. Và cho đến hôm nay, nhân loại vẫn đang tiếp tục trả lời.
• (Phan Thế Nghĩa share from Pane
e Vino).